مهم ترین شکل های کتاب مربوط به همین فصل ۲ کتاب یازدهم میشه و خب دست طراح رو باز میکنه برای طرح سوالات هرچه سخت تر و جذاب تر. البته سخت از نوع خوبش!
فهرست مطالب
در این مطلب قراره هر آنچه برای حواس پیکری نیاز داریم بدونیم رو بدونیم!
انواع گیرنده های حسی از نظر ساختار سلولی
گیرندههای حسی سه حالت میتونند داشته باشند.
۱) یا انتهای دندریت یک نورون هستند.
۲) یا یک نورون کامل هستند.
۳) یا یک یاختۀ پوششی هستند که قابلیت دریافت اطلاعات حسی را دارند.
انواع گیرنده های حس پیکری
در بدن ما آدما ۴ نوع گیرنده حس پیکری وجود دارد. در واقع ۴ دسته میشه.
- حس تماس
- حس دما
- حس وضعیت
- حس درد
در ادامه انواع حواس پیکری را با هم مقایسه و بررسی می کنیم
حس تماس
گیرندههای تماس انواع مختلفی دارند. بعضی از آنها حساسند به تماس (لمس کردن). بعضی از آنها به فشار حساسند و بعضی دیگر به ارتعاش یا لرزش و اینجور چیزا حساسند. این گیرنده ها ۲ حالت می توانند داشته باشند
- گیرنده تماس از جنس انتهای دندریت آزاد با پوشش پیوندی است. مثل گیرنده فشار
- گیرنده تماس از جنس انتهای دندریت آزاد بدون پوشش پیوندی است. مثل برخی از گیرنده های تماس
- گیرنده تماس از جنس سلول پوششی است. مثل بعضی از گیرنده های فشار. این گیرنده ها هم بدون پوشش پیوندی هستند.
سرعت هدایت پیام عصبی در گیرنده ها یکسان نیست. طبیعتاً اون هایی که میلین دارند سرعت انتقال بالاتری هم دارند.
حس دما
این گیرنده ها دو نوع هستند. یا حساسند به گرما یا حساسند به سرما. گیرندههای گرما حساسیتشان به دماهای خاصی است و بین دماهای ۳۰ تا ۴۵ درجه حساسیت دارند. گیرندههای سرما بین دماهای ۱۷ تا ۲۷ دریجه حساسیت نشان میدهند و مثلاً در دمای ۴۰ دریجه گیرندههای سرما تحریک نمیشوند.
مکان: این گیرنده ها در پوست و بعضی از سیاهرگ های بزرگ یافت می شود.
گیرنده های حس دما از نوع انتهای دندریت آزاد هستند و می توانند بامیلین و بدون میلین باشند.
یک سری از گیرنده های حساس به دما هم هستند که کتاب اون ها رو در دسته گیرنده های درد جاسازیش کرده. کار این گیرنده ها این است که به دمای خیلی پایین (مثل یخ زدگی) و یا دمای خیلی بالا حساس هستند و باعث ایجاد پیام درد می شوند. نکته مهم این هست که با اینکه این گیرنده ها به دما حساسند اما در دسته گیرنده های درد قرار می گیرند.
حس وضعیت
این فیبرها همگی بخشی از دندریت یک نورون حسی هستند. بسته به نوعشون می توانند میلین یا بدون میلین باشند. این گیرنده ها در سه جای بدن یافت می شوند.
- بین سلول های ماهیچه ای: به تغییر طول ماهیچه و کشش عضله حساسند.
- داخل زردپی (زردپی ساختاری است که ماهیچه را به استخوان متصل می کند)
- داخل مفصل (محل اتصال دو استخوان به هم)
+ نکته مهم: در مفصل ها نیز گیرنده های حساس به فشار وجود دارند ( جنسشان دقیقا مشابه همان گیرنده های حساس به فشار در پوست است)
حس درد
درد توسط سه عامل میتونه ایجاد بشه. دما، فشار، مواد شیمیایی. بر این اساس سه نوع گیرنده درد داریم
- گیرنده درد حساس به دما: این گیرنده ها به دماهای خیلی بالا یا خیلی پایین حساسند. این گیرنده ها به دو نوع سرمایی و گرمایی تقسیم می شوند.
- گیرنده های حساس به فشار مکانیکی: این گیرنده ها معمولاً غلاف میلین دارند.
- گیرنده های حساس به مواد شیمیایی: مثل بعضی اسیدها.
نکته: گیرنده درد در بعضی از سرخرگ های بدن نیز یافت می شود. کار این گیرنده ها این است در زمانی که سرخرگ بیش از حد متسع می شود یا دچار التهاب یا آسیب مکانیکی شده است، پیام عصبی ایجاد می کنند و باعث ایجاد درد می شوند.
گیرنده های درد می توانند با میلین یا بدون میلین باشند.
جمع بندی
گیرندههای حس پیکری در انسان شامل انواع مختلفی مانند مکانیکی، دمایی، حس وضعیت و درد هستند. هر کدام نقش خاصی در ادراک محیط و هماهنگی بدن دارند. گیرندههای درد انواع مختلفی دارند: مکانیکی، حرارتی و شیمیایی. این گیرنده ها معمولاً از نوع انتهای آزاد یک سلول عصبی هستند. گیرنده های درد هم در پوست و هم در برخی سرخرگ ها یافت می شود. گیرنده های دمایی در بعضی از سیاهرگ های بزرگ یافت می شوند. گیرنده های حس وضعیت در پوست وجود ندارند و در سه جا وجود دارند: عضلات، مفصل و زردپی. گیرنده های درد تنها گیرنده هایی هستند که سازش پذیر نیستند.
کدام گیرنده ها از نوع انتهای دندریت آزاد هستند؟
همه گیرنده های حس پیکری، بخشی از دارینه یک سلول عصبی هستند. بجز یک نوع از گیرنده های فشار
کدام گیرنده ها دارای پوششی از جنس بافت پیوندی هستند؟
بیشتر گیرنده های تماس و گیرنده های حس وضعیت دارای پوششی از جنس بافت پیوندی هستند
گیرنده های دما و درد فاقد پوشش پیوندی هستند.
کدام گیرنده ها دارای غلاف میلین هستند؟
به طور کلی همه گیرنده ها بجز بعضی از گیرنده های درد
تست: کدام گزینه درست است؟
- گیرندههای مکانیکی تماسی صرفاً تحت اثر لمس و فشار و کشش تحریک میشوند.
- یک گیرندۀ دما هم تحت اثر سرما و هم تحت اثر گرمای بیش از حد تحریک میشود.
- کاهش شدید دما برخلاف افزایش شدید دما گیرندههای درد را تحریک نمیکند.
- گیرندههای حس وضعیت اطلاعات خود را به بخشی که شامل درخت زندگی در وسط خود است میفرستند.
پاسخ: فعالیت گیرندههای حس وضعیت باعث میشوند مغز از چگونگی قرارگیری قسمتهای مختلف مغز نسبت به هم هنگام سکون و حرکت اطلاع یابد. در فصل یک نیز خواندیم که مخچه مرکز تنظیم وضعیت بدن و تعادل آن است. بنابراین میتوان برداشت کرد گیرندههای حس وضعیت پیام تولیدشدۀ خود را در نهایت به مخچه نیز میفرستند. (گزینه ی ۳)
بررسی سایر گزینه ها
- گیرندههای دما یا از نوع سرما هستند. یا از نوع گرما. یعنی یه محدودۀ دمایی خاصی میتواند تحریکشان کند. اینطور نیست که یک گیرندۀ دما هم سرما را حس کند هم گرما را.
۲) هم کاهش شدید دما هم افزایش شدید گرما باعث تحریک گیرندههای درد میشود.
۳) گیرندههای تماسی از سه نوعند: لمس، فشار و ارتعاش. ارتعاش رو مثل ویبرۀ موبایل در نظر بگیرین.
گیرندههای حواس پیکری در انسان شامل انواع مختلفی مانند مکانیکی، دمایی، حس وضعیت و درد هستند. گیرنده های دما و درد فاقد پوشش پیوندی هستند.
