۱۰ نکته ی مهم تنظیم عصبی در جانوران + نکات شکل های کتاب

امروز می خواهیم یه مروری داشته باشیم روی تنظیم عصبی در جانوران. خلاصه نکاتش هم بگیم و پروندشو ببندیم تا سر جلسه کنکور.

🧽 اسفنج ها

با ساده ترین جانوران شروع می کنیم. این بندگان خدا هیچی ندارن. نه دستگاه عصبی نه شبکه عصبی نه سلول عصبی. هیچی ندارند.

🍥 کیسه تنان (مثل هیدر، عروس دریایی و شقایق دریایی)

🔹 این ها اولین جونورایی هستن که نورون دار شدند. در این جانوران سامانه عصبی به صورت یک شبکه عصبی با نورون های پراکنده هست. یعنی تقسیم بندی مرکزی و محیطی ندارند.

در هیدر و جانورای مشابه، سلول‌های عصبی (نورون‌ها) مثل یه تور یا شبکه‌ی پخش‌شده تو کل بدن هستن. حالا اگه یه نقطه تحریک بشه (مثلاً با لمس)، اون نورون پیامشو به نورون‌های اطرافش می‌فرسته، اونا هم به نورون‌های اطراف خودشون، و این‌جوری پیام تقریباً به همه جا پخش می‌شه.

خلاصه تر بگم: پیام به همه جهات پخش میشه. اما در یک جانداری مثل انسان، پیام جهت مشخصی داره. مثلاً از گیرنده درد => نخاع => مغز => سلول عصبی حرکتی => سلول عضله دو سر بازو

توی انسان پیام در جهت مشخصی حرکت می کنه. اینطوری نیست که پیام از گیرنده درد باعث بشه هم سلول عضله دو سر هم سلول عضله چهار سر و هم سلول عضله ذوزنقه ای باهم تحریک بشند. ولی توی هیدر وقتی یک نورون درونشون تحریک میشه، پیام عصبی در همه جهات پخش میشه و مثلا باعث میشه کل همه بازوهاشون با هم منقبض بشند.

🪱 کرم های پهن

اولین جانوران مغزدار، کرم های پهن مثل پلاناریا هستند. مغز در این جانوران از دو گره عصبی تشکیل شده است. حالا گره عصبی چیه دقیقا؟ به اجتماعی از جسم سلول های عصبی میگیم گره. ساختار عصبی توی پلاناریا به صورت نردبانیه. دو طناب عصبی در طول بدن کشیده شده است و با رشته هایی به هم متصل شده اند (پله های نردبان). مجموعه این دو گره + دو طناب + رشته های متصل کننده شون به هم میشه دستگاه عصبی مرکزی. هر چیزی غیر از این هم میشه دستگاه عصبی محیطی. یعنی رشته هایی که به سمت دور از وسط بدن کشیده شده اند جز دستگاه عصبی محیطی هستش.

🦟 حشرات

توی حشرات مغز از چند تا گره عصبی به هم جوش خورده تشکیل شده است. یعنی چی؟ یعنی به جای اینکه این گره ها مستقل باشن و وظایف جداگانه خودشون را انجام بدن، با هم مرتبطند و هماهنگ و منسجم عمل می کنند.

تصور کن یک کارخانه بزرگ از چند بخش مختلف تشکیل شده که هر بخش تخصص خودش را دارد، ولی همه کنار هم هستند و به هم وصل شده‌اند تا کارخانه به‌خوبی کار کند. در مغز حشرات هم همین‌طور است، هر گره عصبی بخشی از اطلاعات را پردازش می‌کند، ولی همه با هم کار می‌کنند تا رفتارهای پیچیده انجام شود. یک طناب عصبی شکمی در طول بدن جانور کشیده شده اند. در هر بند از بدن یک گره هم دارند. هر گره فعالیت ماهیچه های آن بند را تنظیم می کند.

نکات شکل کتاب

1. بدن ملخ و کلاً بندپایان از سه قسمت سر، تنه و شکم تشکیل شده است.
2. در قسمت سر حدود ۴ گره عصبی وجود دارد و این گره ها نسبت به گره های عصبی که در شکم و قفسه سینه هستند بزرگتر می باشند.
3. در قسمت سینه سه بند وجود دارد و به ازای هر بند یک گره عصبی عصبی وجود دارد.
4. طبق شکل در قسمت شکم حدود ۶ گره عصبی وجود دارد. هر گره فعالیت ماهیچه های آن بند رو تنظیم می کند.

پس جمعاً ۱۳ تا گره عصبی در بدن حشرات وجود دارد.

• در ملخ، هر گره عصبی مستقل می‌تواند فرمان‌های محلی صادر کند و بعضی حرکات ساده را بدون نیاز به مغز مرکزی کنترل کند.

• اما گره‌ها با هم به صورت شبکه‌ای همکاری می‌کنند تا حرکات هماهنگ انجام شود.

🐟 مهره داران

طناب عصبی در مهره داران از نوع پشتی است. بخش جلویی طناب عصبی برجسته شده و مغز را تشکیل می دهد. توی انسان این طناب عصبی نخاع نام دارد. در پستانداران و پرندگان اندازه نسبی مغز نسبت به وزن بدن بیشتر از بقیه مهره داران است.

در کوسه ماهی و سفره ماهی مغز درون جمجمه ای غضروفی قرار دارد. در سایر مهره داران مغز داخل ساختارهای استخوان قرار دارد.

غول مرحله آخر: در سیستم عصبی حشرات، اتصال بین دو گره عصبی در طناب عصبی شکمی از طریق رشته‌های عصبی یا کانکتیوها (connectives) انجام می‌شود. کانکتیوها مجموعه‌ای از آکسون‌ها هستند که گره های مجاور را به هم متصل می‌کنند و امکان انتقال سیگنال‌های عصبی بین آن‌ها را فراهم می‌سازند. طبق شکل کتاب ارتباط بین دو گره عصبی مجاور از طریق ۲ کانکتیو انجام می شود. حالا مهم نیستا اسمش. گفتم بگم که بعدا نگن نگفتم.

بریم یک جمع بندی داشته باشیم درباره تنظیم عصبی در جانوران